Xuân phân: Bước chuyển giao giữa mùa thu và mùa xuân ở Nhật Bản

Nhật Bản là quốc gia trọng yếu thiên nhiên từ thời xa xưa. Sự tôn trọng và tín ngưỡng này vẫn tồn tại đến ngày nay, thể hiện qua việc người Nhật dành các ngày để tôn vinh thiên nhiên. Ngày Xanh (Midori no hi), ngày của núi (Yama no Hi), và ngày của biển (Umi no Hi) là ví dụ điển hình.

Do đó, ngày chuyển mùa, như Xuân phân hoặc Thu phân, cũng được coi là thời điểm mang lại may mắn và phước lành. Điều đặc biệt của Xuân phân tại Nhật so với nhiều quốc gia khác là gì? 

1. Ngày Xuân phân là gì?

Ngày Xuân phân, 20/3 năm 2024, được xác định dựa trên lịch pháp phương Đông cổ điển, là thời điểm chia đôi mùa xuân, đánh dấu sự chuyển giao từ mùa xuân sớm sang mùa xuân muộn. Năm nay, tiết Xuân phân kéo dài từ ngày 20/3 đến ngày 4/4, trước khi bước vào tiết Thanh minh.

Theo quan niệm phương Tây, “điểm Xuân phân” là thời điểm Mặt Trời đi qua điểm cực cực của đường tròn gốc hình cầu. Đây là lúc Mặt Trời nằm gần nhất với xích đạo, đồng thời bắt đầu di chuyển về phía Bắc. Điểm này cũng đánh dấu sự bắt đầu của mùa xuân ở Bắc Bán cầu và mùa thu ở Nam Bán cầu. Năm 2024, điểm Xuân phân sẽ diễn ra vào lúc 10h06.

Vào ngày này, thời gian ngày và đêm gần như bằng nhau trên khắp thế giới. Hai bán cầu có thời lượng được chiếu sáng trong ngày như nhau. Thuật ngữ “Equinox” bắt nguồn từ tiếng Latin “equinoxium”, có nghĩa là “đêm bình đẳng”.

Trong khi Xuân phân báo hiệu mùa xuân ở Bắc bán cầu, thì Nam bán cầu trải qua Xuân phân, báo hiệu mùa thu sắp đến ở khu vực đó trên thế giới. Ngày Thu phân ở Bắc bán cầu thường rơi vào ngày 22 hoặc 23 tháng 9.

Xuân phân đến đồng nghĩa với sự ra đi của không khí lạnh để nhường chỗ cho thời tiết ấm áp hơn. Mặc dù nhiệt độ ngày càng tăng nhưng độ ẩm vẫn tồn tại, điều này có thể gây khó chịu.

Xuân phân thường trùng với Ngày Quốc tế Hạnh phúc 20/3, do cố vấn Liên hợp quốc Jayme Illien chọn đây là ngày kỷ niệm hạnh phúc toàn cầu. Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Hạnh phúc Thế giới năm 2017, Illien mô tả Xuân phân là một “hiện tượng phổ quát được toàn nhân loại cảm nhận” và sự khởi đầu của mùa xuân là “giai đoạn đổi mới và khởi đầu mới cho mọi người”, đó là lý do tại sao Xuân phân được chọn làm điểm đến. Ngày Quốc tế Hạnh phúc.

Trong phong thủy, Xuân phân được cho là mang lại may mắn và bình yên, thích hợp cho những sự kiện quan trọng như đám cưới, lễ đính hôn và sinh con.

3. Người Nhật làm gì vào ngày Xuân phân?

Xuân phân là một phần không thể thiếu của lễ Higan trong Phật giáo, đặc biệt là trong Haru no Higan (春の彼岸), một tuần lễ mùa xuân kéo dài. Shunbun no Hi, hay Ngày Equinox Xuân, là điểm trung bình của Higan, với ba ngày trước và ba ngày sau được coi là thời gian của lễ hội này.

Trong đức tin Phật giáo, người ta hy vọng rằng vào thời điểm ánh sáng và bóng tối cân bằng, Đức Phật sẽ hiện diện và dẫn dắt linh hồn vượt qua sông chia cắt hai thế giới. Shunbun no Hi đánh dấu một khoảnh khắc đặc biệt, nơi hai thế giới hòa quyện và cung cấp cơ hội cho người sống có thể tiếp xúc với người đã khuất.

Trong thời gian này, nhiều gia đình Nhật Bản chọn đến viếng mộ tổ tiên, dọn dẹp và dâng hoa, đồ ăn, cầu nguyện cho họ, tưởng nhớ những người thân yêu đã qua đời. Đây là thời điểm đặc biệt để kính nhớ và tôn vinh tinh thần của họ.

Thêm vào đó, ngày này cũng chứng kiến một hiện tượng thiên nhiên đặc biệt. Mặt trời sẽ chiếu rọi từng địa danh theo thứ tự như: đền Izumo Taisha, đền Ogamiyama, đền Moto Ise, đảo Chikubu, núi Shichimen, Núi Phú Sĩ, đền Samukawa, và đền Tamamae. Để tận hưởng trải nghiệm này, ở Nhật, các tour Sunrise Road Ley Line được tổ chức, giúp du khách khám phá tất cả các điểm đến này.

4. Những món ăn được lựa chọn vào ngày Xuân phân

Ẩm thực Nhật Bản nổi tiếng với thói quen Shun no Mono – Mùa nào thức nấy, chính vì thế, vào Xuân phân, những món ăn mang ý nghĩa tượng trưng hoặc những món đặc biệt của mùa sẽ được lựa chọn.

4.1 Botamochi

Botamochi là một loại bánh truyền thống của Nhật Bản, thường được làm từ gạo nếp trộn với đậu đen và đường. Bánh thường được tráng bằng hạt đậu mịn hoặc bột đậu, và thường được cuộn thành hình tròn hoặc hình trụ nhỏ. Mặc dù botamochi có thể được ăn trong cả năm, nhưng chúng thường được ưa chuộng vào dịp lễ hội Nhật Bản, như lễ vernal equinox và lễ phục sinh.

Botamochi được xem là một biểu tượng của may mắn và sự giàu có trong văn hóa Nhật Bản. Theo truyền thống, việc ăn botamochi vào ngày vernal equinox sẽ mang lại sức khỏe và may mắn cho cả năm. 

4.2 Sushi Maki

Sushi Maki là một món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Xuân Phân. Sự kết hợp của cơm sushi, hải sản tươi ngon và rau cải tươi mát không chỉ tạo nên hương vị độc đáo mà còn mang lại ý nghĩa may mắn cho năm mới. Người Nhật tin rằng việc ăn một miếng sushi vào ngày Xuân Phân sẽ đem lại sức khỏe và tài lộc.

4.3 Ehomaki

Ehomaki là một loại sushi cuộn dài, thường được làm từ các nguyên liệu như cơm sushi, cá hồi, cà rốt, dưa leo và rau sống khác. Một trong những đặc điểm độc đáo của Ehomaki là việc ăn món này mà không cắt thành từng phần nhỏ, mà phải ăn liên tục từ đầu đến cuối cuộn sushi mà không được ngừng. Người ta tin rằng việc ăn Ehomaki như vậy sẽ đem lại may mắn và hạnh phúc cho năm mới.

4.4 Taiyaki

Taiyaki là một loại bánh truyền thống được làm từ bột gạo và đậu xanh, sau đó được chiên hoặc nướng thành hình cá. Bánh Taiyaki thường được nhồi với những loại nhân khác nhau như đậu đỏ, custard, hoặc chocolate. Trong ngày Xuân Phân, Taiyaki thường được làm với nhân đậu đỏ, tượng trưng cho sự may mắn và tài lộc trong năm mới.

4.5 Chirashi Sushi

Chirashi Sushi là một món sushi phổ biến trong ngày Xuân Phân. Khác với sushi cuộn, Chirashi Sushi được làm từ cơm sushi trộn với gia vị dùng như một lớp phủ cho các loại hải sản, trứng cá và rau cải tươi ngon. Mặc dù nguyên liệu chính của món này không thay đổi, nhưng cách bày trí và trang trí trên mặt bát thường được chú trọng để tạo ra một hình ảnh đẹp mắt và hấp dẫn.

4.6 Soba

Soba là một loại mì truyền thống của Nhật Bản được làm từ bột mì trắng hoặc bột mì gạo, thường được thưởng thức trong dịp đầu năm để tượng trưng cho sự may mắn và trường thọ. Trong ngày Xuân Phân, người Nhật thường thưởng thức mì soba dưới dạng mì lạnh (Zaru Soba) hoặc mì nước nóng (Kake Soba), tùy thuộc vào sở thích cá nhân và tình hình thời tiết.

4.7 Hoshigaki

Hoshigaki là một loại mứt khô được làm từ quả ổi vàng chín tự nhiên, sau đó được phơi khô dưới ánh nắng mặt trời. Trong ngày Xuân Phân, Hoshigaki thường được thưởng thức để tượng trưng cho sự giàu có và thành công trong năm mới. Việc ăn Hoshigaki cũng được xem là một cách để loại bỏ điều xấu xí và thu hút tài lộc.

4.8 Onigiri

Onigiri là một loại cơm nắm truyền thống của Nhật Bản, thường được làm từ cơm trắng trộn với gia vị và sau đó được bọc bên ngoài bằng rong biển. Trong ngày Xuân Phân, người Nhật thường làm Onigiri với nhân từ cá muối hoặc các loại rau cải để tạo ra một bữa ăn đơn giản nhưng đầy ý nghĩa.

4.9 Hassaku 

Hassaku là một loại trái cây thuộc giống cam quýt của Nhật Bản. Khi xưa người dân đã dâng cúng Hassaku như một lễ vật cho Thần Kojin ở Omi vào tháng 3 như một loại trái cây theo mùa.

4.10 Sakuradai 

Sakuradai hay cá tráp anh đào là một loại cá báo hiệu mùa xuân đang đến. Mùa cá tự nhiên là mùa xuân và mùa thu. Vào những mùa này, chúng di cư đến vùng nước nông gần bờ. Chúng vốn là cá tráp đỏ (Tai), được gọi là Sakuradai vào mùa xuân và Momijidai vào mùa thu.