Hành khách nên làm gì để chuẩn bị sơ tán gấp trên máy bay?

Chiều tối ngày 2/1 vào lúc 17h46 vừa qua, tàu bay của hãng hàng không Japan Airlines (JAL) đã xảy ra va chạm với máy bay cảnh sát biển tại sân bay Haneda ở Tokyo gây bốc cháy. Có 379 người trên chuyến bay Japan Airlines may mắn sống sót nhờ vào khả năng sơ tán nhanh chóng và trật tự tất cả hành khách của các tiếp viên hàng không Nhật Bản và phi hành đoàn trên chiếc máy bay Airbus A350-900. Tuy nhiên, điều đáng buồn là trong số 6 người trên phi cơ của Cảnh sát Biển Nhật Bản (JCG), chỉ có cơ trưởng thoát nạn, trong khi 5 người khác đã thiệt mạng.

Sự thành công trong việc sơ tán không chỉ là kết quả của đội phi hành đoàn được đào tạo chuyên nghiệp mà còn là sự hợp tác tích cực của những hành khách đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro an toàn. Đa phần hành khách trên chuyến bay của Japan Airlines (JAL) được cho là đã rời khỏi máy bay mà không kèm theo hành lý cá nhân, điều này đã tạo ra điều kiện thuận lợi cho quá trình thoát nạn nhanh chóng. Hành động này không chỉ giúp giảm áp lực và hỗ trợ đội phi hành đoàn trong quá trình sơ tán mà còn đặt ra tiêu chuẩn cao về ý thức an toàn của hành khách.

Dưới đây là những quy tắc an toàn “viết bằng máu của những người không may mắn” trong vụ cháy máy bay ở Tokyo mà hành khách cần đặc biệt chú ý và ghi nhớ khi máy bay cần sơ tán khẩn cấp:

1. Quy trình sơ tán khẩn cấp mà phi hành đoàn phải tuân thủ

Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) đặt ra yêu cầu cụ thể về khả năng sơ tán khẩn cấp của máy bay để đảm bảo an toàn cho hành khách và phi hành đoàn trong trường hợp khẩn cấp. Cụ thể, tất cả các hãng hàng không và máy bay mới phải tuân thủ các tiêu chuẩn này. Trong đó, quan trọng nhất là khả năng sơ tán hoàn toàn hành khách từ máy bay trong vòng 90 giây hoặc ít hơn, chỉ sử dụng một nửa số máng trượt khẩn cấp hiện có.

Các nhà sản xuất máy bay như Airbus và Boeing thường phải thực hiện các bài kiểm tra và thử nghiệm để chứng minh rằng máy bay của họ đáp ứng các yêu cầu này. Điều này thường bao gồm các buổi tập sơ tán thực tế với sự tham gia của các nhân viên của hãng hàng không và cơ quan quản lý an toàn hàng không.

1.1 Kiểm tra thiết bị an toàn

Trước mỗi chuyến bay, phi hành đoàn phải thực hiện một bài kiểm tra an toàn, kiểm tra tất cả các dụng cụ sơ tán và đảm bảo rằng mọi người đều biết cách sử dụng chúng. Điều này bao gồm việc kiểm tra thoáng cửa, áo phao cứu sinh và các thiết bị an toàn khác.

1.2 Cảnh báo và chuông báo động

Nếu có sự cố bao gồm cháy nổ, mất máy bay, phi hành đoàn phải nhận biết và phản ứng nhanh chóng khi nhận được cảnh báo khẩn cấp hoặc kích động báo động để đảm bảo rằng mọi người trên máy bay được sơ tán một cách hiệu quả và an toàn. 

1.3 Hướng dẫn hành khách

Tiếp đến, khi máy bay chuẩn bị cất cánh, phi hành đoàn phải thực hiện buổi hướng dẫn an toàn cho hành khách giới thiệu về các thoáng cửa an toàn, vị trí các dụng cụ sơ tán, và cách sử dụng áo phao cứu sinh. 

1.4 Gọi máy bay về cơ sở an toàn

Phi công cần thông báo ngay cho trạm kiểm soát không lưu hoặc cơ sở an toàn về tình hình và kế hoạch sơ tán. Phi công sẽ cung cấp thông tin về tình trạng kỹ thuật máy bay, điều kiện thời tiết, và mọi yếu tố ảnh hưởng đến chuyến bay.

Ngoài ra, kế hoạch sơ tán cũng sẽ được thông báo, bao gồm địa điểm, thời điểm, và các biện pháp an toàn được áp dụng. Mọi thông tin này sẽ giúp trạm kiểm soát và cơ sở an toàn chuẩn bị sẵn sàng đối mặt với bất kỳ tình huống khẩn cấp nào có thể xảy ra, đảm bảo an toàn cho hành khách và nhân viên, cũng như bảo vệ tài sản và môi trường xung quanh.

1.5 Sơ tán hành khách

Phi hành đoàn chịu trách nhiệm dẫn dắt hành khách đến cửa thoát hiểm và hướng dẫn họ thực hiện quy trình sơ tán một cách an toàn. Trong trường hợp khẩn cấp, họ cung cấp hướng dẫn rõ ràng, hỗ trợ việc đeo dây an toàn và giúp hành khách nắm bắt mọi thông tin quan trọng.

1.6 Tiến hành sơ tán theo ưu tiên

Phi hành đoàn tuân thủ kế hoạch sơ tán theo các ưu tiên quy định, đảm bảo rằng nhóm đặc biệt và trường hợp cần chú ý đều được xử lý đầu tiên. Các biện pháp khẩn cấp và tài nguyên được phân phối một cách linh hoạt để đáp ứng nhanh chóng các tình huống đặc biệt, đồng thời giữ cho quá trình sơ tán diễn ra mạch lạc và có hiệu suất cao.

1.7 Kiểm tra hành khách và phi hành đoàn

Sau khi sơ tán, kiểm tra lại xem tất cả hành khách và thành viên phi hành đoàn đã thoát khỏi máy bay một cách an toàn. Đảm bảo không ai bị bỏ quên hay mắc kẹt. Việc này quan trọng để đảm bảo an toàn và tránh rủi ro.

1.8 Hỗ trợ cứu thương và cơ sở an toàn

Đội ngũ bay luôn cam kết hỗ trợ hành khách cần chăm sóc y tế và chuyển đến cơ sở an toàn nếu cần thiết. Với đội ngũ chuyên nghiệp sẵn sàng đáp ứng mọi tình huống khẩn cấp và cung cấp sự chăm sóc tận tâm.

2. Làm gì khi máy bay cần chuẩn bị sơ tán khẩn cấp?

2.1 Hiểu rõ vị trí thoát hiểm

Hành khách nên biết rõ vị trí thoát hiểm gần nhất từ nơi họ đang ngồi. Điều này bao gồm cả cổng thoát hiểm và cửa thoát hiểm. Nếu có thể, hãy kiểm tra vị trí của mình trong máy bay, tàu hỏa, tàu biển hoặc các phương tiện giao thông công cộng khác.

2.2 Lắng nghe thông báo và hướng dẫn của phi hành đoàn

Lắng nghe một cách cẩn thận thông báo của phi hành đoàn, đặc biệt là khi họ cung cấp thông tin về cách thức sơ tán và vị trí các thiết bị an toàn. Họ sẽ hướng dẫn cách sử dụng các thiết bị như áo phao cứu sinh và cửa thoát hiểm. Việc tuân thủ các hướng dẫn này có thể là quyết định quan trọng giữa sự an toàn và rủi ro. Hãy giữ bình tĩnh và thực hiện theo hướng dẫn của phi hành đoàn một cách nhanh chóng và chính xác. 

2.3 Giữ lối đi, thoát hiểm thông thoáng

Giữ mọi lối đi, lối thoát hiểm và lối tiếp cận thiết bị khẩn cấp thông thoáng bằng cách xếp tất cả hành lý xách tay – bao gồm túi xách và áo khoác – vào ngăn để đồ phía trên hoặc dưới ghế ngồi phía trước nếu bạn không ngồi ở hàng ghế thoát hiểm. 

2.4 Đọc và hiểu biểu tượng và biểu ngữ an toàn

Trước khi máy bay cất cánh, hành khách nên đọc và hiểu các biểu tượng an toàn, hướng dẫn sử dụng dụng cụ sơ tán và biểu ngữ liên quan đến an toàn trong máy bay, chẳng hạn phương pháp gồng bụng, hướng dẫn về áo phao và vị trí của các lối thoát hiểm gần nhất. 

2.5 Thực hiện thủ tục an toàn

Hành khách nên thực hiện các thủ tục an toàn như buộc dây an toàn, điều này giúp giảm nguy cơ chấn thương trong trường hợp khẩn cấp, đặt ghế ở đúng vị trí và làm theo hướng dẫn của phi hành đoàn để đảm bảo sự ổn định và an toàn trong quá trình vận chuyển.

2.6 Mở rèm cửa sổ 

Mở rèm cửa sổ trong suốt quá trình máy bay lăn trên mặt đất, cất cánh và hạ cánh giúp hành khách và phi hành đoàn sẽ có cái nhìn rõ ràng về môi trường bên ngoài máy bay, tạo cảm giác thoải mái và giảm cảm giác kho claustrophobic.

Trong trường hợp khẩn cấp, quy trình này càng trở nên quan trọng hơn. Nhân viên cứu hộ có thể nhanh chóng đánh giá tình hình bên trong máy bay thông qua cửa sổ và đưa ra quyết định hợp lý.

2.7 Chuẩn bị túi xách hoặc ba lô sơ tán

Hành khách nên chuẩn bị một túi xách hoặc ba lô nhỏ chứa các vật dụng quan trọng như giấy tờ tùy thân, thuốc, điện thoại di động và một số vật dụng cần thiết khác. Trong túi xách này, cũng nên bao gồm một số vật dụng như đèn pin, bình nước, thức ăn nhẹ và mặt nạ.

2.8 Mặc đồ thoát hiểm phù hợp

Trong trường hợp cần phải sử dụng đồ thoát hiểm, việc lựa chọn bộ trang phục phù hợp trong tình huống cụ thể để bảo vệ tính mạng và an toàn cho hành khách như áo phao khi trên máy bay. 

Ngoài ra, hành khách cũng nên chọn những bộ trang phục thoải mái và dễ dàng di chuyển có chất liệu nhẹ, linh hoạt để hỗ trợ việc bơi lội hoặc di chuyển nhanh chóng khi cần thiết. Hạn chế lựa chọn những trang phục quá chật có thể khiến hành khách bị hạn chế sự linh hoạt và làm khó khăn trong quá trình đeo đồ thoát hiểm. 

2.9 Luyện tập trước sơ tán

Tham gia các buổi luyện tập sơ tán do đội phi hành đoàn hoặc nhân viên an toàn tổ chức để hành khách có thể làm quen với quy trình sơ tán, với thiết bị an toàn, cách sử dụng áo phao cứu sinh, và cách di chuyển an toàn đến khu vực sơ tán. Đồng thời, nâng cao kiến thức về an toàn và tăng sự tự tin và sẵn sàng đối mặt với tình huống khẩn cấp.

2.10 Liên lạc và thông tin liên quan

Hành khách nên duy trì liên lạc chặt chẽ với gia đình, bạn bè hoặc người thân thông qua điện thoại di động hoặc các ứng dụng truyền tin. Quan trọng hơn, hành khách cần lưu trữ thông tin liên lạc quan trọng như số điện thoại khẩn cấp và địa chỉ email trong điện thoại di động hoặc một tập tin an toàn. Điều này sẽ hỗ trợ trong trường hợp mất mát hoặc cần liên lạc gấp.

2.11 Rời khỏi máy bay nhanh chóng

Nguy cơ cháy và khói cao trên máy bay đòi hỏi sự nhanh chóng và kỹ thuật trong việc rời khỏi phương tiện. Giáo sư Gary Ho, chuyên gia hàng không tại Đại học Bách Khoa Temasek, nhấn mạnh rằng việc đưa mọi người ra khỏi máy bay càng sớm càng quan trọng. Ông nói với ST: “Vấn đề cốt lõi là đưa mọi người ra khỏi máy bay càng sớm càng tốt. Người ta đã chứng minh rằng bạn ở trong đó càng lâu thì cơ hội sống sót của bạn càng giảm đi”.

Không chỉ cần nhanh chóng thoát ra khỏi máy bay, mà còn quan trọng là duy trì bình tĩnh. Sự bình tĩnh giúp tăng khả năng tự bảo vệ và hỗ trợ người khác trong tình huống khẩn cấp.

3. Hành khách khi sơ tán trên máy bay cần tránh điều gì?

3.1 Không mang theo đồ gây cản trở

Khi sơ tán, hành khách không nên mang theo đồ túi quá nhiều, đặc biệt là những vật dụng có thể làm cản trở lối thoát. Đồ túi nên bao gồm những vật dụng quan trọng như chìa khóa, điện thoại di động, ví tiền và giấy tờ quan trọng. Hành khách cũng nên cân nhắc mang theo một số vật phẩm cần thiết như nước uống, khẩu trang và thẻ y tế. Tránh mang theo những đồ vật lớn, nặng, hoặc có thể gây rối trong quá trình sơ tán. 

3.2 Không chịu lắng nghe chỉ dẫn

Lắng nghe các chỉ dẫn từ nhân viên an toàn, nhân viên phục vụ hoặc lực lượng chức năng. Trong một số tình huống, hành khách cần tuân theo hướng dẫn cụ thể và không tự ý rời khỏi khu vực an toàn nếu không có chỉ dẫn chính xác.

3.3 Không quan tâm đến người khác

Trong tình huống sơ tán khẩn cấp, việc giúp đỡ những người yếu đuối như trẻ em, người già và những người khó khăn là cực kỳ cần thiết. Đối với trẻ em, hãy giúp đỡ cha mẹ hoặc người giám hộ trong việc quản lý đồ đạc, giữ an toàn và trấn an giúp trẻ cảm thấy an tâm. Đối với người già, hãy hỗ trợ họ trong việc di chuyển, đồng thời chú ý đến các nhu cầu đặc biệt của họ. 

3.4 Không mở cửa thoát hiểm một cách tự ý

Mở cửa thoát hiểm mà không có sự hướng dẫn của phi hành đoàn là hành động có thể đặt mọi người trong tình thế nguy hiểm. Trong trường hợp khẩn cấp, nhân viên hàng không được đào tạo để quản lý tình huống một cách an toàn và hiệu quả. Hành khách nên tuân thủ hướng dẫn của phi hành đoàn để đảm bảo quá trình sơ tán diễn ra một cách có tổ chức.

Việc tự ý mở cửa thoát hiểm có thể tạo ra áp suất không mong muốn trong máy bay, ảnh hưởng đến an toàn của tất cả mọi người trên chuyến bay. Máy bay được thiết kế để duy trì áp suất trong khoang hành khách để đảm bảo sự an toàn và thoải mái. Hành động không cân nhắc này có thể dẫn đến mối đe dọa cho sức khỏe và an toàn của tất cả hành khách và phi hành đoàn.

3.5 Không mang giày cao gót 

Giày cao gót, với độ cao và độ nhọn của nó, có thể gây hỏng hại cho bề mặt của cầu trượt. Nếu có sự cần thiết phải sử dụng cầu trượt trong tình huống khẩn cấp, sự tổn thương có thể ảnh hưởng đến hiệu suất của chúng, làm giảm khả năng sử dụng hiệu quả trong trường hợp cần thiết.

3.6 Không quay video cuộc sơ tán

Việc quay video trong khi phi hành đoàn đang cung cấp hướng dẫn có thể tạo ra tình trạng mất tập trung cho hành khách trên máy bay. Sự chú ý của họ đôi khi bị giảm bớt khi họ tập trung vào quay video thay vì lắng nghe các hướng dẫn quan trọng về an toàn và quy trình. Điều này có thể tạo ra rủi ro và ảnh hưởng đến an toàn chung.

Ngoài ra, việc quay video khi rời máy bay cũng có thể tạo ra tình trạng tắc nghẽn trong quá trình xuống máy bay và di chuyển trên sân bay.

3.7 Không sử dụng tai nghe khi máy bay cất cánh và hạ cánh

Trong thời gian này, phi công và tiếp viên chuyến bay thường cần duy trì liên lạc chặt chẽ để theo dõi mọi tình huống khẩn cấp và gây cản trở lối đi. Hành khách không sử dụng tai nghe giúp họ nghe rõ hướng dẫn và thông báo của phi công, đặc biệt là trong những tình huống khẩn cấp hoặc khi có cần phải thông báo quan trọng. 

3.8 Tránh ngồi ở hàng ghế thoát hiểm

Ngồi ở hàng ghế thoát hiểm trong một chuyến bay đòi hỏi sự chuẩn bị và trách nhiệm lớn. Hàng ghế này chỉ dành cho những hành khách có đủ khả năng và kiến thức về an toàn hàng không mới nên chọn lựa ghế này. Trong một số trường hợp cần chuẩn bị cho quá trình sơ tán có thể xảy ra, hành khách ngồi ở hàng ghế thoát hiểm phải đảm bảo có thể với tới và mở được cửa máy bay, cửa có thể nặng hơn 15 kg.

Hãy nhớ rằng, trong mọi tình huống sơ tán, việc giữ bình tĩnh, lắng nghe chỉ dẫn, và hỗ trợ lẫn nhau là quan trọng để tăng cường an toàn chung.